Je hoeft het niet te begrijpen om begrip te tonen

Aanleiding voor dit artikel is het nieuws dat KLM gendertransitieverlof officieel heeft opgenomen in het personeelsbeleid. Medewerkers die in transitie zijn, kunnen maximaal 24 weken bijzonder verlof opnemen, verspreid over een periode van tien jaar. Dat verlof kan onder meer worden gebruikt voor afspraken en behandelingen, herstel na een medische ingreep en andere stappen die bij een transitie komen kijken.

Luchtvaartnieuws schreef over de invoering van de regeling en ook Up in the Sky besteedde er aandacht aan.

Op de eigen Careers-website van KLM vertelde het interne LHBTIQ+-netwerk Over the Rainbow eerder al dat het zich inzette voor zo'n officiële regeling. Zonder die regeling waren medewerkers afhankelijk van de flexibiliteit van hun leidinggevende.

Mijn eerste gedachte bij het nieuws was eigenlijk simpel: wat goed dat een werkgever hiervoor ruimte maakt.

Maar vervolgens opende ik de reacties onder het bericht van Luchtvaartnieuws op Facebook.

Daar las ik onder andere:

“Het moet echt niet gekker worden in dit land. Iedereen moet doen wat die zelf wilt maar dat een werkgever daar verlof voor geeft totale waanzin.”

Een ander schreef:

“En de passagiers maar betalen voor deze onzin.”

En iemand anders:

“Dit land wordt met de dag gekker.”

Tot zover kun je nog zeggen: mensen hebben kritiek op een arbeidsvoorwaarde. Maar verderop wordt KLM een “woke organisatie” genoemd en eindigt een andere reactie met de woorden “vieze smerige tering regenboog idioten”.

Dan gaat het allang niet meer over de vraag of 24 weken verlof veel of weinig is.

En precies dát is iets waar ik mij al jaren aan stoor.

Want deze blog gaat uiteindelijk niet over KLM. Dit nieuwsbericht is alleen de aanleiding voor iets wat mij veel breder bezighoudt. Vrijwel iedere keer wanneer een nieuwsbericht ook maar raakt aan genderidentiteit, transgenderzorg of transgender personen, zie ik online hetzelfde gebeuren.

Het onderwerp zelf lijkt daarbij nauwelijks uit te maken. Of het nu gaat over zorg, sport, onderwijs, voornaamwoorden, een arbeidsvoorwaarde of simpelweg een transgender persoon die in het nieuws komt: binnen de kortste keren staan de reacties vol met woorden als “woke”, “waanzin” en “aandacht zoeken”. Mensen roepen dat zorg verboden moet worden, niet vergoed mag worden of dat iemand zich gewoon moet neerleggen bij het lichaam waarin diegene geboren is. En daar blijft het lang niet altijd bij; regelmatig slaat het om in regelrechte haat.

Waar is het inlevingsvermogen?

Dat terugkerende patroon vind ik misschien nog wel verontrustender dan de reacties onder één specifiek nieuwsbericht. Er is natuurlijk niets mis met kritiek op beleid. Maar waarom wordt een onderwerp dat raakt aan gender zo vaak een vrijbrief om de mensen zelf belachelijk te maken, hun problemen te bagatelliseren of hun bestaan weg te zetten als onzin?

Natuurlijk mag je discussiëren over een regeling als die van KLM. Waarom 24 weken? Hoe wordt het toegepast? Hoe verhoudt het zich tot ander bijzonder verlof? Allemaal legitieme vragen.

Maar daar blijft het vaak niet bij. De discussie verschuift razendsnel van kritiek op beleid naar het niet serieus nemen van de mensen voor wie dat beleid bestaat.

Dat raakt me.

Ik ben zelf niet transgender en weet dus niet hoe het voelt wanneer je genderidentiteit niet overeenkomt met het geslacht dat je bij je geboorte is toegewezen. Ik wil ook niet doen alsof ik dat weet.

Als lid van de queer community weet ik echter wél hoe het is om op een belangrijk onderdeel van je leven niet tot de standaard te behoren. Om jezelf eerst te moeten begrijpen en accepteren, terwijl je tegelijkertijd weet dat de buitenwereld daar ook iets van gaat vinden.

Mijn ervaring is niet dezelfde als die van een transgender persoon. Maar misschien maakt die ervaring het voor mij juist makkelijker om te begrijpen hoe belangrijk acceptatie kan zijn.

Want een transitie begint meestal niet op de dag waarop iemand hormonen gaat gebruiken, een andere naam aanneemt of een medische behandeling ondergaat.

Daar kunnen jaren aan voorafgaan. Soms decennia van twijfel, onzekerheid, schaamte, ontkenning of proberen te voldoen aan wat de buitenwereld van je verwacht. Niet iedere transgender persoon doorloopt hetzelfde traject en niet iedereen kiest voor medische stappen. Maar voor veel mensen gaat er een enorme persoonlijke worsteling aan vooraf.

En wanneer je uiteindelijk zover bent, komt de buitenwereld nog.

Familie, vrienden en collega's vertellen. Hulp zoeken. Gesprekken voeren. Misschien medische behandelingen ondergaan en daarvan herstellen.

En ondertussen lees je online dat het “onzin” en “waanzin” is.

Prijs jezelf gelukkig

Wat ik daarbij vooral moeilijk vind, is hoe snel mensen oordelen over iets waar een ander misschien jarenlang mee heeft geworsteld.

Wanneer jij nooit één seconde hebt hoeven twijfelen of jouw lichaam past bij wie jij bent, prijs jezelf dan gelukkig.

Wanneer jij nooit jarenlang met je genderidentiteit hebt geworsteld, wees daar dankbaar voor.

Maar maak van jouw eigen vanzelfsprekendheid niet het bewijs dat het probleem van iemand anders niet bestaat.

Dat jij iets niet voelt, betekent niet dat een ander het niet kan voelen. Dat jij bepaalde zorg niet nodig hebt, betekent niet dat een ander die zorg dan ook maar niet nodig zou mogen hebben.

Ik hoef geen depressie te hebben gehad om te begrijpen dat iemand met een depressie ernstig kan lijden. Ik hoef niet in een rolstoel te zitten om het belang van toegankelijkheid te begrijpen. En ik hoef niet transgender te zijn om iemand serieus te nemen die vertelt jarenlang met diens identiteit te hebben geworsteld.

Dat heet empathie.

Die 24 weken zijn geen vakantie

Ook de kop “KLM-medewerkers krijgen 24 weken verlof voor gendertransitie” vraagt om enige context.

Het gaat niet om 24 weken extra vakantie. Het gaat om maximaal 24 weken verspreid over tien jaar, voor verschillende onderdelen van een transitie.

Volgens Luchtvaartnieuws konden medewerkers ook eerder al bijzonder verlof aanvragen. Het verschil is dat KLM er nu officieel beleid van heeft gemaakt. Daarmee is een werknemer niet langer afhankelijk van hoe begripvol of flexibel een individuele leidinggevende toevallig is.

Je mag vervolgens nog steeds vinden dat 24 weken te veel is. Prima.

Maar probeer op zijn minst te begrijpen waarom er behoefte aan zo'n regeling bestaat.

Dat is wat ik mis wanneer ik reacties lees als “de passagiers maar betalen voor deze onzin”.

Waarom is de eerste gedachte onmiddellijk verontwaardiging? Waarom niet eerst de vraag wat iemand eigenlijk moet doormaken voordat diegene zo'n verlof nodig heeft?

Achter het nieuws zit een mens

Of het nu gaat om transitieverlof, transgenderzorg, sport, onderwijs of een ander onderwerp rond gender: achter de woorden, de krantenkoppen en de beleidsdiscussies zitten echte mensen.

Iemand die misschien al jarenlang voelt dat er iets niet klopt. Iemand die dat gevoel lang heeft geprobeerd weg te drukken. Iemand die uiteindelijk de moed heeft gevonden om hulp te zoeken en als zichzelf te gaan leven.

En die persoon leest vervolgens online dat diens zorg “onzin” is, dat een werkgever “de weg kwijt” is wanneer die rekening met transgender medewerkers houdt, of zelfs dat mensen uit de regenbooggemeenschap “vieze smerige tering regenboog idioten” zijn.

Probeer je eens voor te stellen wat dat doet met iemand die misschien al jarenlang moeite heeft gehad zichzelf te accepteren.

Als queer persoon weet ik hoe waardevol het is wanneer de wereld om je heen je niet probeert te vertellen wie je zou moeten zijn, maar je simpelweg de ruimte geeft om jezelf te zijn.

Je hoeft niet te weten hoe het voelt om transgender te zijn.

Ik weet het ook niet.

Maar je kunt wel accepteren dat een ervaring die jij zelf niet kent voor iemand anders heel echt kan zijn.

Misschien zouden we daarom wat minder snel moeten roepen dat iets “waanzin” of “onzin” is en iets vaker moeten luisteren naar de mensen om wie het daadwerkelijk gaat.

En wanneer hun probleem zo ver van jouw eigen leven afstaat dat je je nauwelijks kunt voorstellen hoe het voelt, realiseer je dan vooral hoeveel geluk je hebt dat jij die strijd nooit hebt hoeven voeren.

Dat zou geen reden moeten zijn om het probleem van een ander te bagatelliseren.

Het zou juist reden moeten zijn voor wat meer begrip.

Everyone here is a work of art.

Dave van Gunderwear